<\/p>\n\n\n\n
Tytu\u0142owe pytanie nie jest bynajmniej bardziej prowokacyjne ni\u017c upieranie si\u0119, \u017ce nazizm by\u0142 socjalizmem. Niestety, ale znajomo\u015b\u0107 gospodarczej historii III Rzeszy zbyt cz\u0119sto ogranicza si\u0119 do rozszyfrowania skr\u00f3tu NSDAP co, przyznajmy, nie jest nadmiernie pog\u0142\u0119bion\u0105 metod\u0105 analizy ekonomicznej. Uproszczenia wynikaj\u0105 w szczeg\u00f3lno\u015bci ze sk\u0142onno\u015bci ideologicznych, w tym zw\u0142aszcza z \u0142atwo\u015bci szafowania \u0142atk\u0105 socjalizmu i lewicowo\u015bci, b\u0119d\u0105cej skutkiem dzieci\u0119cej choroby libertarianizmu, kt\u00f3ra niczym ospa wietrzna co jaki\u015b czas odnawia si\u0119 w polskim antysystemie. <\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
A mo\u017ce by co\u015b przeczyta\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Winne jest jednak tak\u017ce ub\u00f3stwo \u017ar\u00f3de\u0142, faktycznie bowiem poza naukowym opracowaniem profesora Czes\u0142awa \u0141uczaka<\/strong>, wydanym po raz pierwszy jeszcze w latach 80-tych[i]<\/sup><\/a>, ci nieliczni, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 co\u015b przeczyta\u0107 o historii gospodarczej Niemiec mogli si\u0119ga\u0107 po artyku\u0142y dra hab. Zbigniewa Klimiuka,<\/strong> profesora Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych[ii]<\/sup><\/a> czy prof. Marii Zmierczak<\/strong>[iii]<\/sup><\/a> (sk\u0105din\u0105d historyka doktryn) i kilkorga innych autor\u00f3w badaj\u0105cych przede wszystkim zakres interwencji pa\u0144stwa w \u017cycie ekonomiczne Niemiec lat 1930-tych i 1940-tych i wp\u0142yw tych proces\u00f3w na niemieckie przygotowania wojenne. W istocie podej\u015bcie to nie odbiega\u0142o zatem od pogl\u0105d\u00f3w Adama Tooze,<\/strong> wy\u0142o\u017conych przez niego w dw\u00f3ch znanych polskim czytelnikom pracach: \u201eU progu Wielkiego Kryzysu. Wielka Wojna i przebudowa \u015bwiatowego porz\u0105dku<\/em>\u201d[iv]<\/sup><\/a> oraz \u201eCena zniszczenia. Wzrost i za\u0142amanie nazistowskiej gospodarki<\/em>\u201d[v]<\/sup><\/a>. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Rzesza mia\u0142a kapitalist\u00f3w czy kapitali\u015bci mieli Rzesz\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Te rzeczywi\u015bcie znakomite opracowania, daj\u0105ce nie-ekonomistom wgl\u0105d w procesy decyzyjne polityki gospodarczej III Rzeszy, s\u0142u\u017c\u0105 jednak przede wszystkim weryfikacji postawionej na wst\u0119pie przez dra Toozego hipotezy o nadrz\u0119dno\u015bci hitlerowskiej wizji Lebensraumu \u2013 wielkiej niemieckiej przestrzeni \u017cyciowej, w stosunku do wszystkich cz\u0105stkowych dzia\u0142a\u0144 organizuj\u0105cych niemiecki przemys\u0142 i finanse. Tooze zatem, podobnie jak polscy badacze, skupi\u0142 si\u0119 przede wszystkim na tym jakie kroki gospodarcze Hitlera <\/strong>podejmowane by\u0142y w nadrz\u0119dnym celu ekspansji terytorialnej Rzeszy. Mniej natomiast interesowa\u0142o go sprz\u0119\u017cenie zwrotne, a wi\u0119c do jakiego stopnia niemiecki imperializm by\u0142 motywowany partykularnymi interesami niemieckiego kapita\u0142u<\/strong>, kt\u00f3ry odnalaz\u0142 w nim metod\u0119 je\u015bli nie maksymalizacji zysk\u00f3w (faktycznie utrudnionych przeregulowaniem niemieckiej gospodarki, w szczeg\u00f3lno\u015bci po 1936 roku), to na pewno skokowej akumulacji kapita\u0142u, kt\u00f3ra nast\u0119powa\u0142a nie tylko i nie przede wszystkim w wyniku interwencji pa\u0144stwa w gospodark\u0119, ale przeciwnie, w wyniku zgrania interes\u00f3w pa\u0144stwa i wielkich posiadaczy. System interakcji stworzony w ramach systemu gospodarczego III Rzeszy dzia\u0142a\u0142 bowiem w obie strony, zar\u00f3wno podporz\u0105dkowuj\u0105c niemiecki prywatny przemys\u0142 i finanse celom politycznym nazizmu, jak i priorytetyzuj\u0105c te cele pa\u0144stwa, kt\u00f3re najlepiej odpowiada\u0142y interesom wielkokapitalistycznym. Problem z postrzeganiem niemieckiego kapitalizmu lat 30-tych wynika przy tym z zaburzonej percepcji, kt\u00f3ra ignoruje rzeczywisto\u015b\u0107 sprzed Wielkiej Depresji, czyli realia oligopolizacji i mi\u0119dzynarodowych trust\u00f3w, kt\u00f3re schroniwszy si\u0119 w okresie za\u0142amania pod skrzyd\u0142a pa\u0144stw \u2013 wobec ust\u0119powania objaw\u00f3w kryzysu szuka\u0142y mo\u017cliwo\u015bci przywr\u00f3cenia swojej w\u0142asno\u015bci nad sektorami okresowo przekazanymi sferze publicznej oraz d\u0105\u017cy\u0142y do wznowienia i wzmo\u017cenia maksymalnej akumulacji.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Hitler reprywatyzator<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Hitler nie by\u0142 socjalist\u0105, a wystarczaj\u0105cym na to dowodem by\u0142 jego stosunek do w\u0142asno\u015bci \u015brodk\u00f3w produkcji, tego podstawowego kryterium wyznaczonego jeszcze przez\u00a0Marksa<\/strong>.\u00a0\u00a0Hitler nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 socjalist\u0105, poniewa\u017c mimo swoich ideologicznych nawo\u0142ywa\u0144 do wyniesienia dobra wsp\u00f3lnoty narodowej ponad wszystko \u2013 by\u0142 zadeklarowanym przeciwnikiem wsp\u00f3lnej w\u0142asno\u015bci, zw\u0142aszcza w przemy\u015ble.\u00a0Jako kanclerz Niemiec Hitler przeprowadzi\u0142 najbardziej ambitny program prywatyzacji maj\u0105tku pa\u0144stwowego do czas\u00f3w Margaret Thatcher, Leszka Balcerowicza i gda\u0144skich libera\u0142\u00f3w Donalda Tuska<\/strong>. By\u0142o to te\u017c dzia\u0142anie ca\u0142kowicie pod pr\u0105d \u00f3wczesnym dominuj\u0105cym trendom ekonomicznym \u015bwiata. Gdy niemal wszyscy nacjonalizowali na pot\u0119g\u0119 \u2013 Hitler wyzbywa\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci pa\u0144stwowej na rzecz wielkiego kapita\u0142u prywatnego. Nie zaprzeczaj\u0105 temu nawet krytycy hitlerowskiego prymatu polityki nad gospodark\u0105. W wyniku dzia\u0142a\u0144 rz\u0105d\u00f3w NSDAP w r\u0119ce prywatnego kapita\u0142u przekazano na powr\u00f3t kontrol\u0119 m.in. nad bankami, przemys\u0142em stalowym i stoczniowym, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w gestii pa\u0144stwa w wyniku Wielkiej Depresji i uporu, z jakim rz\u0105dy przednazistowskie stara\u0142y si\u0119 trzyma\u0107 polityki deflacyjne. W okresie 1930-1932 pa\u0144stwo odci\u0105\u017cy\u0142o kapita\u0142 prywatny od odpowiedzialno\u015bci za Gelsenkirchener Bergwerks, kontroluj\u0105c\u0105 drugi najwi\u0119kszy koncern przemys\u0142owy Niemiec Vereignite Stahlwerke AG (pierwszym by\u0142a grupa IG Farben). Podobny los spotka\u0142 banki jak the Darmst\u00e4dter und Nationalbank, Dresdener Bank, Commerz Bank, podporz\u0105dkowany pa\u0144stwowym instytucjom finansowym zosta\u0142 te\u017c Deutsche Bank. Podobne procesy PRZED, podkre\u015blmy, obj\u0119ciem w\u0142adzy przez nazist\u00f3w, zachodzi\u0142y te\u017c m.in. w transporcie morskim (przej\u0119cie Hamburg-S\u00fcdAmerika i Hansa Dampf, przemy\u015ble stoczniowym (Deutschen Schiff-und Machisnenbau AG Bremen \u2018Deschimag\u2019) hutnictwie (Vereinigte Oberschlesische H\u00fcttenwerke AG).<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Wszystkie te firmy zosta\u0142y re-prywatyzowane pod rz\u0105dami NSDAP. Szczeg\u00f3lnie spektakularna by\u0142a pod tym wzgl\u0119dem redukcja pa\u0144stwowych udzia\u0142\u00f3w w Vereignite Stahlwerke AG, kt\u00f3re zmniejszy\u0142y si\u0119 z 52 do 25 procent na korzy\u015b\u0107 potentata przemys\u0142owego\u00a0Fritza Thyssena[vi]<\/strong><\/sup><\/a><\/strong>. W istocie firmy te zosta\u0142y przed wielki kapita\u0142 przekazane pa\u0144stwu niemieckiemu na przechowanie w okresie Wielkiej Depresji, za\u015b nazi\u015bci dopilnowali tylko, by powr\u00f3ci\u0142y do swych w\u0142a\u015bcicieli. Masowa prywatyzacja jest zatem koronnym dowodem przeciw socjalizmowi Hitlera, za\u015b kontrargument o zast\u0105pieniu w\u0142asno\u015bci kontrol\u0105 pa\u0144stwa musia\u0142by wykaza\u0107, \u017ce na kt\u00f3rym\u015b etapie interesy wielkich prywatnych koncern\u00f3w przemys\u0142owych i samej Rzeszy rzeczywi\u015bcie by\u0142y rozbie\u017cne i \u017ce to rz\u0105d i partia narzuca\u0142y swoj\u0105 wol\u0119 wielkiemu kapita\u0142owi, a nie odwrotnie.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Tylko g\u0142upi libera\u0142 nie bierze z pa\u0144stwowego<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n M.in. Adam Tooze po\u015bwi\u0119ci\u0142 wiele miejsca dopasowaniu politycznych hase\u0142 Hitlera z wymiernymi potrzebami wielkiego przemys\u0142u, bardzo otwartego na zam\u00f3wienia i programy rz\u0105dowe. Tylko w bajkach kapitali\u015bci nie bior\u0105 pieni\u0119dzy od rz\u0105d\u00f3w i nie korzystaj\u0105 z udogodnie\u0144 takich jak c\u0142a. To pod ich os\u0142on\u0105 IG Farben rozwin\u0119\u0142o sw\u00f3j program produkcji benzyny syntetycznej, za\u015b w\u015br\u00f3d beneficjent\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracy z nazistami byli te\u017c tacy potentaci jak Gustaw Krupp<\/strong> i Albert V\u00f6gler<\/strong>, sk\u0105din\u0105d wcze\u015bniej aktywny dzia\u0142acz Deutsche Volkspartei, partii niemieckiego narodowego-liberalizmu. Tak, Hitler chcia\u0142 silnego niemieckiego przemys\u0142u, nieskr\u0119powanego podatkami, uprawnieniami zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych czy konieczno\u015bci\u0105 dzielenia si\u0119 zyskami z robotnikami w formie wy\u017cszych pensji \u2013 bo chcia\u0142 broni i sprz\u0119tu pozwalaj\u0105cego zdoby\u0107 Lebensraum. Ale wielki przemys\u0142 chcia\u0142 Hitlera \u2013 bo gwarantowa\u0142 szybsz\u0105 i wi\u0119ksz\u0105 akumulacj\u0119 kapita\u0142u, nawet je\u015bli domaga\u0142 si\u0119 jego dalszego reinwestowania.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Czy podatki za Hitlera by\u0142y ni\u017csze?<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ciekaw\u0105 sprzeczno\u015bci\u0105 w dywagacjach na temat rzekomego socjalizmu Hitlera \u2013 jest kwestia podatku dochodowego. No bo je\u015bli JKM <\/strong>ma racj\u0119 i podatki w III Rzeszy rzeczywi\u015bcie by\u0142y ni\u017csze \u2013 to gdzie tam socjalizm? I znowu jednak, praktyka gospodarcza nie jest opowiastk\u0105 libertarian. Hitler faktycznie deklarowa\u0142 si\u0119 jako przeciwnik podnoszenia podatku dochodowego od os\u00f3b fizycznych, natomiast podobnie jak Leszek Balcerowicz popiera\u0142 podatek od nienormatywnych wzrost\u00f3w wynagrodze\u0144, uwa\u017cany za kotwic\u0119 antyinflacyjn\u0105. Innym podobie\u0144stwem mi\u0119dzy III Rzesz\u0105 a III RP by\u0142a sk\u0142onno\u015b\u0107 do aprecjacji w\u0142asnej waluty (cho\u0107 w Niemczech odbywa\u0142o si\u0119 to w warunkach ochrony krajowego rynku, a wi\u0119c dok\u0142adnie przeciwnie ni\u017c w Polsce po 1989 r.). Inaczej jednak ni\u017c nad Wis\u0142\u0105 bezpo\u015brednie podatki od dochod\u00f3w (tj. od wynagrodze\u0144, od os\u00f3b fizycznych, od os\u00f3b prawnych, podatki lokalne od dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej itp.) stanowi\u0142y nie wi\u0119cej ni\u017c 12,5 proc. dochod\u00f3w bud\u017cetowych pa\u0144stwa. Podatek dochodowy od przedsi\u0119biorstw r\u00f3s\u0142 przy tym bardziej znacz\u0105co ni\u017c ten od os\u00f3b fizycznych, ale dopiero w czasie wojny, gdy z 30 proc. zosta\u0142 podwy\u017cszony do 37,5 proc. w roku podatkowym 1941\/42 i ostatecznie 48,75 proc. rok p\u00f3\u017aniej. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Co jednak najbardziej interesuj\u0105ce dla czytelnik\u00f3w JKM, nazistowski PIT wygl\u0105da\u0142 jak na tabeli poni\u017cej:<\/p>\n\n\n\n Stawki podatku dochodowego jako procent dochodu podlegaj\u0105cego opodatkowaniu:<\/p>\n\n\n\n