<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3\u017ca Luksemburg<\/strong>, zreszt\u0105 z niedowierzaniem \u2013 okre\u015bli\u0142a niegdy\u015b moment ko\u0144ca kapitalizmu (nb. dok\u0142adniej ni\u017c Marks,<\/strong> kt\u00f3ry si\u0119 political-fiction nie zajmowa\u0142 i poprawniej ni\u017c Lenin<\/strong>, w kt\u00f3rym przyw\u00f3dca musia\u0142 bra\u0107 g\u00f3r\u0119 nad teoretykiem). Ot\u00f3\u017c kapitalizm si\u0119 sko\u0144czy, kiedy na \u015bwiecie b\u0119d\u0105 ju\u017c tylko kapitali\u015bci i robotnicy, a zatem akumulacja nie b\u0119dzie mog\u0142a si\u0119 rozszerza\u0107, co jest niezb\u0119dne dla trwania ca\u0142ego procesu. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Wytw\u00f3rca czy konsument?<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Zaraz, powie kto\u015b \u2013 ale robotnik\u00f3w, to ju\u017c chyba prawie nie ma, co nie? No tak, gdzie\u015b, kto\u015b, jakie\u015b fabryki\u2026 Ale to w sumie operatorzy zaawansowanych urz\u0105dze\u0144, a ca\u0142a reszta, to mo\u017ce w Po\u0142udniowo-Wschodniej Azji, a na pewno nie u nas! Kogo by\u015b nie zapyta\u0142 \u2013 nie czuje si\u0119 robotnikiem. Okre\u015bla\u0107 ma nas bardziej poziom i zakres konsumpcji, a nie stosunek do \u015brodk\u00f3w produkcji.<\/strong> Klasa robotnicza zanik\u0142a tak bardzo, \u017ce nawet lewica, organicznie przecie\u017c z niej wyros\u0142a \u2013 porzuci\u0142a ju\u017c dawne nawyki i znalaz\u0142a sobie inne tematy, zaj\u0119cia i obiekty zainteresowania. S\u0119k w tym, \u017ce robotnicy bynajmniej nie znikn\u0119li.<\/strong> Przeciwnie, s\u0105 ju\u017c nimi niemal wszyscy \u2013 ja wrzucaj\u0105cy post z tym tekstem na FB, wy czytaj\u0105cy go i przewijaj\u0105cy kontent reklamowy, graj\u0105cy obok w wirtualu i pichc\u0105cy domowe kolacje w realu. Prawie wszyscy, niemal jak w \u015bnie Luksemburg. Czy wi\u0119c moment kolapsu systemu jest bliski? C\u00f3\u017c, nie popadajmy w myl\u0105cy optymizm. Nikt nigdy nie twierdzi\u0142, \u017ce kapitalizm zawali si\u0119 sam, bez odpowiedniej organizacji i pracy w\u0142o\u017conej w to dzie\u0142o. Praca za\u015b \u2013 to przecie\u017c zawsze domena robotnicza.<\/p>\n\n\n\n Chris Harman<\/strong> szacowa\u0142 globaln\u0105 liczebno\u015b\u0107 klasy robotniczej na dwa miliardy.<\/strong> Cz\u0119\u015b\u0107 z niej zosta\u0142a jednak zlokalizowana peryferyjnie wobec finansowego centrum wraz z ekspansj\u0105 nowych \u015brodk\u00f3w produkcji, a cz\u0119\u015bci nie rozpoznajemy w zwi\u0105zku ze zmian\u0105 jej form aktywno\u015bci, ani te\u017c sama si\u0119 tak identyfikuje. Znowu \u2013 zgodnie z zasad\u0105 nieto\u017csamo\u015bci Klasse an sich<\/em> i Klasse f\u00fcr sich<\/em>. Klas\u0105 robotnicz\u0105 jest si\u0119 bowiem nawet nie\u015bwiadomie, jest to bowiem kategoria obiektywna, <\/strong>podczas gdy \u015bwiadomo\u015b\u0107 to stan subiektywny, nadto implikuj\u0105cy organizacj\u0119, jak udowodni\u0142 jeszcze Gy\u00f6rgy Luk\u00e1cs<\/strong>. W realiach wsp\u00f3\u0142czesnego kapitalizmu same korporacje jako jego w\u0142a\u015bciwe podmioty \u2013 odgrywaj\u0105 w istocie rol\u0119 klasotw\u00f3rcz\u0105. Klasa robotnicza jest wi\u0119c zasilana w ramach akumulacji przez wyw\u0142aszczenie, grabie\u017c ziemi, wody, zasob\u00f3w \u015brodowiskowych i klimatycznych<\/strong>, a tak\u017ce wed\u0142ug opisanego ju\u017c przez Luksemburg procesu pauperyzacji ni\u017cszej klasy \u015bredniej,<\/strong> co z kolei przynajmniej w cz\u0119\u015bci odpowiada poj\u0119ciu prekaryzacji. Przede wszystkim, w ka\u017cdym swym aspekcie \u2013 ilo\u015b\u0107 (cho\u0107 nie \u015bwiadomo\u015b\u0107) robotnik\u00f3w \u015bwiata ro\u015bnie wskutek finansjalizacji i marketyzacji aktywno\u015bci uznawanych dot\u0105d za pozarynkowe.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n iPhonizacja zamiast fordyzmu<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Nawet zwolennicy Marksa zarzucaj\u0105 mu niekiedy niedostateczne zainteresowanie kwestiami post\u0119pu technologicznego. W istocie jednak autor \u201eKapita\u0142u<\/em>\u201d nie musia\u0142 ani uprawia\u0107 kazuistyki, ani zag\u0142\u0119bia\u0107 w futuryzm bli\u017cszy w jego epoce SF \u2013 w sytuacji, gdy bada\u0142 i opisywa\u0142 mechanizmy spo\u0142eczne co do zasady dzia\u0142ania niezmienne, bo uzale\u017cnione od w\u0142asno\u015bci i wykorzystania \u015brodk\u00f3w produkcji, a nie tego jakie konkretnie s\u0105 to \u015brodki<\/strong>. Dlatego w\u0142a\u015bnie marksizm nie tylko znakomicie odnajduje si\u0119 w realiach cyfrowych, ale te\u017c by\u0142 pionierski w odnalezieniu w nich typowych relacji pracy i kapita\u0142u, tyle \u017ce w odniesieniu do niewyst\u0119puj\u0105cych wcze\u015bniej b\u0105d\u017a niegdy\u015b odmiennie realizowanych form aktywno\u015bci ludzkiej.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Dla zrozumienia jak rozszerza\u0142 si\u0119 zakres wyzysku, ale nie jego zasady \u2013 warto za Davidem Harveyem <\/strong>pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 poj\u0119ciem \u201eelastycznej akumulacji<\/em>\u201d. Ju\u017c w latach 1970-tych zacz\u0119\u0142o si\u0119 odchodzenie od dotychczasowego fordyzmu jako dominuj\u0105cej \u015bcie\u017cki rozwojowej kapitalizmu. Dopuszczone zosta\u0142y nie tylko nowe technologie, ale tak\u017ce zacz\u0119to kszta\u0142towa\u0107 zwi\u0105zane z nimi nowe nawyki konsumenckie, co ostatecznie doprowadzi\u0142o do pojawienia si\u0119 nowych rynk\u00f3w. Miejsce Fordyzmu z czasem zaj\u0105\u0142 Apple\u2019ism albo iPhonizacja<\/strong>. Tak, jak etap, w kt\u00f3rym pozycje robotnika i konsumenta by\u0142y niemal rozdzielone ust\u0105pi\u0142 na pewnym etapie dialektyce robotnika-konsumenta \u2013 tak przyszed\u0142 czas, w kt\u00f3rym role konsumenta i wytw\u00f3rcy nie daj\u0105 si\u0119 ju\u017c wyra\u017anie rozdzieli\u0107. Co wi\u0119cej za\u015b, robotnik-konsument sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c poniek\u0105d cz\u0119\u015bci\u0105 wytwarzanego dobra. Dla rozpoznania tych zjawisk konieczne by\u0142o przypomnienie marksistowskiej definicji pracy, jak i zastanowienie jak w tej sytuacji rozumie\u0107 alienacj\u0119, w rozumieniu marksistowskim nieod\u0142\u0105cznie towarzysz\u0105c\u0105 wyzyskowi. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Czas prosumer\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tek takich bada\u0144 nale\u017cy wi\u0105za\u0107 z prowadzonymi ju\u017c w latach 70-tych badaniami\u00a0Dallasa Smythe<\/strong>\u00a0(wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie kontynuowanymi zw\u0142aszcza przez\u00a0Christiana Fuchsa<\/strong>) na temat ekonomicznej pozycji widowni wobec mass-medi\u00f3w. Popularne dzi\u015b powiedzenie, \u017ce \u201eje\u015bli co\u015b jest za darmo \u2013 to znaczy, \u017ce to ty jeste\u015b towarem<\/em>\u201d \u2013 zacz\u0119\u0142o by\u0107 aktualne podczas rozpoznawania w relacjach radio\/telewizja \u2013 cech typowej akumulacji kapita\u0142owej, z widzami jako surowcem niezb\u0119dnym do uzyskania warto\u015bci dodatkowej przez media wyst\u0119puj\u0105ce jako cz\u0119\u015b\u0107 \u0142a\u0144cucha kapita\u0142u w ramach m.in. handlu reklamami. Zw\u0142aszcza jednak pojawienie medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych wyostrzy\u0142o wniosek, \u017ce w przypadku ich odbiorc\u00f3w mamy do czynienia nie tylko z zasobem, ale tak\u017ce\u00a0z si\u0142\u0105 robocz\u0105, wytwarzaj\u0105c\u0105 warto\u015b\u0107 dodatkow\u0105 i to bez wynagrodzenia, a wi\u0119c w ramach wyzysku<\/strong>. A skoro sami uczestnicz\u0105cy s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci nie\u015bwiadomi swojej pozycji w procesie wytw\u00f3rczym i nie tylko nie posiadaj\u0105 wytwor\u00f3w swej pracy, ale ich nie rozpoznaj\u0105 \u2013 mo\u017cna niemal m\u00f3wi\u0107 o\u00a0alienacji doskona\u0142ej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Jak taka synteza wygl\u0105da w praktyce \u2013 mo\u017cna prze\u015bledzi\u0107 na przyk\u0142ad Google\u2019a, Facebooka, Twitera i im podobnych. Ich konsumenci s\u0105 producentami zawarto\u015bci, tworz\u0105cej warto\u015b\u0107 dodan\u0105. S\u0105 prosumerami.<\/strong> Zar\u00f3wno bezpo\u015brednio udost\u0119pniaj\u0105c dane za po\u015brednictwem tych platform, jak i b\u0119d\u0105c na nich aktywnymi, umo\u017cliwiaj\u0105c zbieranie danych o nas \u2013 wykonujemy prac\u0119 na rzecz kapita\u0142u, kt\u00f3ry je nam udost\u0119pni\u0142. Jasnym tego dowodem jest w\u0105tek Sponsored Stories i post\u0119powania w sprawie Fraley v. Faceebok, 2011, w kt\u00f3rych kluczowe by\u0142o w\u0142a\u015bnie ustalenie warto\u015bci kontentu wnoszonego przez u\u017cytkownik\u00f3w. Mimo jednak takich przejaw\u00f3w oporu \u2013 nie mo\u017cna b\u0119dzie m\u00f3wi\u0107 o faktycznym pojawieniu si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci bez pe\u0142nego zrozumienia klasowego charakteru tej walki. Walki, kt\u00f3ra jednakowo\u017c nie tylko z marksistowskiego czy klasowego punktu widzenia powinna toczy\u0107 si\u0119 przeciw wyzyskowi cyfrowemu, ale nie tylko i nie przede wszystkim w formie wy\u0142\u0105cznie wirtualnej. G\u0142oszenie rzekomej rewolucji tylko w sieci ma bowiem taki sam wymiar prawdziwie rewolucyjny, jak zrobienie z Che<\/strong>, Marksa i Lenina tylko kolejnych awatar\u00f3w poprawiaj\u0105cych sprzeda\u0107 d\u00f3br mno\u017c\u0105cych zyski kapita\u0142u\u2026<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Gra w klasy<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n W internecie jednak rzeczywi\u015bcie tocz\u0105 si\u0119 \u201ewalki<\/em>\u201d \u2013 oczywi\u015bcie te w grach, r\u00f3wnie\u017c stanowi\u0105c form\u0119 pracy na rzecz kapita\u0142u.<\/strong> I to niekoniecznie nie\u015bwiadomej. Gdy przed kilku laty uczestniczy\u0142em w dyskusji w szkockim college\u2019u na temat wybieranej przez miejscowych nastolatk\u00f3w drogi zawodowej \u2013 kilku z nich potwierdzi\u0142o, \u017ce chce by\u0107 zawodowymi gamerami. I nie mieli \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce jest to praca. I to praca w rozumieniu zatrudnienia, nie zaj\u0119cia, czyli marksowskiej concrete labour<\/em>, by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 uznanym w dyskursie rozr\u00f3\u017cnieniem. I cho\u0107 w starszych takie wybory m\u0142odzie\u017cy budz\u0105 przewa\u017cnie co\u015b mi\u0119dzy rozbawieniem, a politowaniem \u2013 to jednak intuicja nie zawodzi w\u0142a\u015bnie tych bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych. Tyle tylko, \u017ce oczywi\u015bcie widz\u0105 siebie jako freelancer\u00f3w<\/em> (ich pozycji rynkowej te\u017c do ko\u0144ca nie rozumiej\u0105c) albo nawet \u201eprzedsi\u0119biorc\u00f3w gamingowych<\/em>\u201d \u2013 a z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie robotnik\u00f3w! No bo wiadomo, ci to ci w hucie, a w og\u00f3le to przecie\u017c \u017cadnych klas ju\u017c nie ma, z klasy robotniczej uwzgl\u0119dnieniem szczeg\u00f3lnym. A tymczasem przecie\u017c warto\u015b\u0107 wnoszona przez graczy<\/strong> w postaci ich czasu, brania udzia\u0142u w grach sieciowych, b\u0119d\u0105cych zarazem rodzajem interaktywnych widowisk, w kt\u00f3rych uczestniczy sami kupuj\u0105 swoje \u015brodki wytw\u00f3rcze, bezpo\u015brednie wytwarzanie patche\u2019\u00f3w, mod\u00f3w wsp\u00f3\u0142kreowanie gier wirtualnych \u2013 ulega finansjalizacji i sprowadza si\u0119 (jak zwykle) do tworzenia warto\u015bci dodanej dla kapita\u0142u<\/strong>\u2026<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Kapitalizm z dostaw\u0105 do domu<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Zreszt\u0105, jak to z r\u00f3\u017cnymi freelancerami<\/em>, uczestnikami przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 sharing economy<\/em> i im podobnymi bywa \u2013 opisane ju\u017c mamy bodaj najlepiej, wraz z mod\u0105 na badania nad prekariatem. Jak wiemy, w rozumieniu marksistowskim prekariat nie stanowi bynajmniej odr\u0119bnej klasy, a przeciwnie, wpisuje si\u0119 w koncept rezerwowej armii pracy<\/strong>utrzymywanej przez kapita\u0142 i to w wymiarze oko\u0142o 60 proc. wszystkich pracuj\u0105cych. Z kolei po\u015br\u00f3d zatrudnionych na umowy o prac\u0119 a\u017c 60 proc. jest zatrudnione na cz\u0105stkach etat\u00f3w, na umowach czasowych, a ok 22 proc. pozostaje formalnie samozatrudniona, nie zmieniaj\u0105c faktycznie swej pozycji w obr\u0119bie klasy robotniczej Ponad jedna czwarta robotnik\u00f3w wci\u0105\u017c zarabia mniej ni\u017c $2 dziennie,<\/strong> a odsetek ten jest dwukrotnie wy\u017cszy w krajach globalnego Po\u0142udnia. Tak\u017ce jednak na umownym Zachodzie wraz z rozwojem nowoczesnych (?) koncepcji zarz\u0105dzania i podnoszenia shareholders value<\/em> \u2013 na powr\u00f3t uznanymi metodami staj\u0105 si\u0119 lokauty i layoffy. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Przed wyzyskiem nie broni robotnika formu\u0142a organizacyjna kapitalistycznego przedsi\u0119biorstwa, w tym i sharing economy<\/em>. Jak dowodz\u0105 tego przyk\u0142ady Airnb, Uber, Deliveroo, DiDi i innych \u2013 robotnik nie musi ju\u017c by\u0107 nawet oddzielany od swoich \u015brodk\u00f3w produkcji. Podobnie jak w przypadku freelancer\u00f3w<\/em> \u2013 ich sytuacja jest nawet gorsza, bowiem konieczno\u015b\u0107 sfinansowania w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w produkcji by maksymalizowa\u0107 warto\u015b\u0107 dodan\u0105 faktycznego pracodawcy nieomal cofa te rzekomo nowoczesne formy pracy na powr\u00f3t do sytuacji akumulacji pierwotnej. Bior\u0105c marksowskie r\u00f3wnanie na koszty inwestycyjne = warto\u015b\u0107 dodatkowa \/ (kapita\u0142 sta\u0142y + kapita\u0142 zmienny) widzimy w takim uk\u0142adzie jeszcze wyra\u017aniejsz\u0105 nier\u00f3wnowag\u0119 na rzecz warto\u015bci dodatkowej, przy przeniesieniu cz\u0119\u015bci koszt\u00f3w na samego robotnika. Istot\u0105 u\u017cycia formalnie posiadanych \u015brodk\u00f3w produkcji \u2013 jest bowiem ich zale\u017cno\u015b\u0107 od platformy cyfrowej. W dodatku za\u015b sytuacj\u0119 robotnika-kierowcy dodatkowo pogarsza przyj\u0119ty w takich przedsi\u0119wzi\u0119ciach akordowy system wynagradzania<\/strong>, r\u00f3wnie\u017c tylko powi\u0119kszaj\u0105cy warto\u015b\u0107 dodan\u0105.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Robotnicy kultury, dziennikarski proletariat i \u017cony ze Stepford<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Podobnym aparatem poj\u0119ciowym mo\u017cna sprawdzi\u0107 aktualno\u015b\u0107 analizy marksistowskiej tak\u017ce wobec innych zjawisk poddanych finansjalizacji za po\u015brednictwem przestrzeni cyfrowej, jak media i kultura. Nicole S. Cohen<\/strong> wyrazi\u0142a to w znakomitej paraleli robotnika kultury<\/em><\/strong> i proletariatu dziennikarskiego<\/em><\/strong>, eksploatowanego poprzez akordow\u0105 prac\u0119 w tych dw\u00f3ch dzia\u0142ach kapitalistycznej gospodarki, jakimi s\u0105 media i dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczna. Ogniwem w \u0142a\u0144cuchu kapitalistycznym sta\u0142a si\u0119 tak\u017ce edukacja uniwersyteck\u0105<\/strong>, w ramach kt\u00f3rej dostarczana wiedza zamiast dobrem publicznym \u2013 sta\u0142a si\u0119 towarem. Alienacja wytw\u00f3rcy od produktu przy jego kapitalizacji nast\u0119puje tak\u017ce w przypadku g\u0142\u00f3wnych platform dost\u0119pu do publikacji akademickich, dzi\u0119ki kt\u00f3rym powsta\u0142 m.in. i ten tekst. Faktycznie Klasyfikacja ta powinna zosta\u0107 uzupe\u0142nione przez inne jeszcze obiekty eksploatacji, jak studenci, bezrobotni, emeryci, gospodynie domowe<\/strong> \u2013 wszyscy w jakimkolwiek stopniu zaanga\u017cowani w niep\u0142atn\u0105 aktywno\u015b\u0107 reprodukcji spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Od kilkudziesi\u0119ciu ju\u017c lat mamy do czynienia z d\u0105\u017ceniem do ukrycia realnej produktywno\u015bci kobiet w ramach social reproduction<\/em> pod czym\u015b na kszta\u0142t \u201e\u017bon ze Stepford<\/em>\u201d, a w efekcie zwi\u0119kszania warto\u015bci dodatkowej ich kosztem. Teoretyczka tego mechanizmu, Maria Mies<\/strong> trafnie okre\u015bli\u0142a go w\u0142a\u015bnie jako \u201ehousewifization<\/em>\u201d. Czy gdyby\u015bmy mieli dobra\u0107 jaki\u015b odpowiedni polski odpowiednik \u2013 czy pasowa\u0142oby zatem np. \u201ewt\u00f3rne udomowienie kobiet do cel\u00f3w gospodarczych<\/em>\u201d? <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Oto zachodzi wi\u0119c finansjalizacja reprodukcji spo\u0142ecznej, poddawanej zarazem marketyzacji, a r\u00f3wnocze\u015bnie jej warto\u015b\u0107 jest wykluczana poza system standardowego wynagrodzenia<\/strong>. A przecie\u017c w rozumieniu marksistowskim wynagrodzenie nie jest bynajmniej to\u017csame z warto\u015bci\u0105 pracy, stanowi\u0105c w istocie jedynie jej koszt. Warto\u015b\u0107 pracy kobiet zajmuj\u0105cych si\u0119 domem jest bezdyskusyjna \u2013 i podobne zrozumienie konieczne jest dla jej subsydiarno\u015bci i podrz\u0119dno\u015bci wobec kapita\u0142u, dokonuj\u0105cego wszak superwyzysku<\/strong> zw\u0142aszcza pracownik\u00f3w nie op\u0142acanych. W istocie bowiem dawne podzia\u0142y, na prac\u0119 formaln\u0105<\/em> i nieformaln\u0105<\/em>, lokaln\u0105 <\/em>czy globaln\u0105 <\/em>\u2013 w realiach globalizacji straci\u0142y ju\u017c swoje dawne desygnaty. A to z kolei ka\u017ce r\u00f3wnie\u017c przemy\u015ble\u0107 wsp\u00f3\u0142czesny kontekst dychotomii pracy produktywnej<\/em> i nieproduktywnej<\/em>.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Nie\u015bwiadomy proletariat ery postCOVIDowej<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Zagadnienie reprodukcyjnej roli zaj\u0119\u0107 nies\u0142usznie dot\u0105d wykluczonych z analizy relacji praca-kapita\u0142 nabra\u0142o dodatkowej wagi w kontek\u015bcie kryzysu pandemii COVID-19. Obna\u017cy\u0142 on wiele ze s\u0142abo\u015bci systemu kapitalistycznego i wolnego rynku oraz uprzedmiotowionych przez kapita\u0142 pa\u0144stw. R\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 jednak znacznie wnioski i prognozy na bazie do\u015bwiadcze\u0144 2020-2022. Nieliczni tylko autorzy, zamiast wr\u00f3\u017cy\u0107 koniec kapitalizmu z (by\u0107 mo\u017ce ostatniego ju\u017c) wielkiego zrywu maj\u0105cego zabezpieczy\u0107 jego przetrwanie \u2013 patrzyli dok\u0142adniej i g\u0142\u0119biej na przebieg pandemii (czy jak kto woli, \u201epandemii<\/em>\u201d). Zauwa\u017cano wprawdzie (a dok\u0142adniej \u2013 przeceniano) zak\u0142\u00f3cenie kapitalistycznego \u0142a\u0144cucha dostaw, obna\u017cenie s\u0142abo\u015bci systemu ochrony zdrowia i opieki, poddanego w realiach zachodnich daleko posuni\u0119tej finansjalizacji. Analiza szczeg\u00f3\u0142owa wskazuje jednak dodatkowo, \u017ce skutki pandemii w sensie spo\u0142eczno-ekonomicznym roz\u0142o\u017cone by\u0142y zgodnie z nier\u00f3wno\u015bciami w relacjach praca-kapita\u0142, z uwzgl\u0119dnieniem faktor\u00f3w rasowego i p\u0142ciowego.<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n W\u015br\u00f3d najbardziej nara\u017conych pracownik\u00f3w pierwszej linii, kt\u00f3rzy nie mogli skorzysta\u0107 z ochrony w postaci pracy w domu czy system\u00f3w wyp\u0142aty wynagrodze\u0144 za powstrzymywanie si\u0119 od pracy \u2013 byli w krajach Zachodu zw\u0142aszcza kolorowi oraz imigranci (nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c gastarbajter\u00f3w z Polski). Wzmocnieniu uleg\u0142a r\u00f3wnie\u017c nier\u00f3wno\u015b\u0107 globalna, w ramach kt\u00f3rej czasowe wstrzymanie cz\u0119\u015bci aktywno\u015bci zawodowej spo\u0142ecze\u0144stw P\u00f3\u0142nocy musia\u0142o by\u0107 rekompensowane wyt\u0119\u017con\u0105 prac\u0105 na rzecz utrzymania poda\u017cy d\u00f3br w wyniku pracy wyzyskiwanych pracownik\u00f3w Po\u0142udnia<\/strong>. Szczeg\u00f3lnie w US nieliczne tarcze os\u0142onowe przed COVID-19 w najmniejszym tylko stopniu czarnych, Latynos\u00f3w i Indian, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem kobiet w obr\u0119bie ka\u017cdej z tych grup, dodatkowo obci\u0105\u017conych zwi\u0119kszonymi obowi\u0105zkami domowymi, wirtualnym nauczaniem itd. To r\u00f3wnie\u017c te grupy zosta\u0142y zepchni\u0119te jeszcze ni\u017cej w zakresie mo\u017cliwego zaspokajania swoich potrzeb \u017cyciowych. I odpowiedzmy sobie szczerze: czy sytuacja spauperyzowanego jako og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego \u2013 jest w tym zakresie odmienna? Tymczasem fortuny \u201eg\u00f3rnego 1%<\/em>\u201d wci\u0105\u017c tylko rosn\u0105, za\u015b pandemia, a po niej transformacja prowadz\u0105ca do wykluczenia energetycznego (\u201ekryzys klimatyczny<\/em>\u201d) i wojna przypomnia\u0142y aktualno\u015b\u0107 engelsowskiego ostrze\u017cenia przez \u201esozialer Mord<\/em>\u201d<\/strong> jako metod\u0105 przetrwania i utrwalania kapitalizmu. Gigantyczna warto\u015b\u0107 dodana uzyskana w ci\u0105gu tamtych dw\u00f3ch lat przez Amazon czy T\u00f6nnies powsta\u0142a tylko przez wzmo\u017cenie wyzysku, ale i przez wprost nara\u017cenie \u017cycia robotnik\u00f3w<\/strong>. Czym\u017ce wobec tego b\u0119dzie ich \u015bmier\u0107 w kolejnych kapitalistycznych wojnach, a docelowo zapewne w wielkiej wojnie \u015bwiatowej?<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Trudno tak\u017ce ignorowa\u0107 zasygnalizowane wy\u017cej relacje robotnik-kapita\u0142 ery cyfrowej \u2013 w kontek\u015bcie tych milion\u00f3w zatrudnionych przeniesionych do telepracy. Wraz z rozszerzaniem relacji kapita\u0142-praca na aktywno\u015bci dot\u0105d nieproduktywne praca wykonywana z domu niepostrze\u017cenie wykracza poza ramy czasowe wyznaczane przez godziny biurowe, warto\u015b\u0107 jego pracy jest transferowana coraz intensywniej w kierunku kapita\u0142u, a obci\u0105\u017cenie dla pracuj\u0105cego ro\u015bnie kosztem innych aspekt\u00f3w jego \u017cycia. <\/p>\n\n\n\n A przecie\u017c, zdaniem Marksa \u2013 naturalnym stanem cz\u0142owieka, dla kt\u00f3rego chce on i lubi pracowa\u0107 jest\u2026 wypoczynek. Faktycznie za\u015b \u017cyjemy i funkcjonujemy w czasach, w kt\u00f3rych to nasze przyjemno\u015bci sta\u0142y si\u0119 niepostrze\u017cenie uzale\u017cnieniem, a wraz z nim \u2013 prac\u0105. I to, co gorsza, wyzyskiwan\u0105. Uzyskanie \u015bwiadomo\u015bci tego stanu \u2013 to pierwszy krok do zorganizowania si\u0119, a organizacja jest podstaw\u0105 oporu. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Konrad R\u0119kas<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" R\u00f3\u017ca Luksemburg, zreszt\u0105 z niedowierzaniem \u2013 okre\u015bli\u0142a niegdy\u015b moment ko\u0144ca kapitalizmu (nb. dok\u0142adniej ni\u017c Marks, kt\u00f3ry si\u0119 political-fiction nie zajmowa\u0142 i poprawniej ni\u017c Lenin, w kt\u00f3rym przyw\u00f3dca musia\u0142 bra\u0107 g\u00f3r\u0119 nad teoretykiem). Ot\u00f3\u017c kapitalizm si\u0119 sko\u0144czy, kiedy na \u015bwiecie b\u0119d\u0105 ju\u017c tylko kapitali\u015bci i robotnicy, a zatem akumulacja nie b\u0119dzie mog\u0142a si\u0119 rozszerza\u0107, co jest niezb\u0119dne dla trwania […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":389,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_regular_price":[],"currency_symbol":[],"footnotes":""},"categories":[238],"tags":[271,276,102,273,274,227,247,248,275,270,277],"class_list":["post-388","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gospodarcze-prawdy-i-mity","tag-akumulacja","tag-alienacja","tag-covid-19","tag-fordyzm","tag-iphonizacja","tag-kapitalizm","tag-karol-marks","tag-marksizm","tag-prosumerzy","tag-roza-luksemburg","tag-wartosc-dodatkowa"],"post_slider_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/1731846296177-150x150.jpeg",150,150,true],"post_slider_layout_landscape_large":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/1731846296177.jpeg",1024,576,false],"post_slider_layout_portrait_large":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/1731846296177.jpeg",1024,576,false],"post_slider_layout_square_large":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/1731846296177.jpeg",1024,576,false],"post_slider_layout_landscape":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/1731846296177.jpeg",600,338,false],"post_slider_layout_portrait":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/1731846296177.jpeg",600,338,false],"post_slider_layout_square":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/1731846296177.jpeg",600,338,false],"full":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/1731846296177.jpeg",1024,576,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/388","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=388"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/388\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":398,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/388\/revisions\/398"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/389"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}