<\/p>\n\n\n\n
Czy wiecie Pa\u0144stwo kiedy zacz\u0119\u0142y si\u0119 pierwsze problemy z transferem rosyjskiego gazu ziemnego do Europy Zachodniej? Na d\u0142ugo przed powstaniem pierwszej transkontynentalnej nitki gazoci\u0105gu, za\u015b kryzys wynika\u0142 ze sporu mi\u0119dzy Polsk\u0105, a\u2026 Niemieck\u0105 Republik\u0105 Demokratyczn\u0105. To w jego wyniku po raz pierwszy stracili\u015bmy szans\u0119 na zyski z tranzytu, na kt\u00f3re musieli\u015bmy poczeka\u0107 a\u017c do lat 90-tych, kiedy ju\u017c sami zrobili\u015bmy wszystko, by si\u0119 ich zn\u00f3w pozby\u0107.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Zacz\u0119\u0142o si\u0119 w Polsce\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Na pocz\u0105tek przypomnijmy jednak, \u017ce historia gazu ziemnego, jako czo\u0142owego surowca energetycznego Europy \u2013 jest do\u015b\u0107 kr\u00f3tka. I zacz\u0119\u0142a si\u0119 sto lat temu na\u2026 ziemiach polskich, a konkretnie w Daszawie, gdzie 18. kwietnia 1921 roku dokonano pierwszego odwiertu, a ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej polscy i niemieccy in\u017cynierowie wybudowali 14-kilometrowy gazoci\u0105g do Stryja, by w 1929 r. zaopatrzy\u0107 w daszawski gaz ziemny odleg\u0142y o 68 km Lw\u00f3w. By\u0142y to pierwsze linie przesy\u0142owe gazu ziemnego w Europie Wschodniej i faktycznie pocz\u0105tek gazownictwa jako rosn\u0105cej (a\u017c do teraz\u2026) ga\u0142\u0119zi energetyki na tych obszarach. Tymczasem jeszcze przez dobre trzy dekady w stolicach Zachodu (a sk\u0105din\u0105d tak\u017ce w\u2026 Moskwie) kr\u00f3lowa\u0142o wprawdzie publiczne o\u015bwietlenie gazowe, jednak uzyskiwane z tzw. gazu miejskiego, pochodz\u0105cego z gazyfikacji w\u0119gla (a u swego zarania, w 1812 r. w Londynie \u2013 z w\u0119gla drzewnego). Na swoje jednak szcz\u0119\u015bcie, technologii gazowej przydarzy\u0142y si\u0119 dwa szcz\u0119\u015bliwe przypadki. Dla Zachodu kluczowe by\u0142o odkrycie i decyzja o eksploatacji holenderskiego z\u0142o\u017ca w Groningen w lipcu 1959 r., kt\u00f3rego skutkiem by\u0142a pe\u0142na gazyfikacja systemu energetycznego Niderland\u00f3w, co z kolei sk\u0142oni\u0142o Wielk\u0105 Brytani\u0119 i Norwegi\u0119 do intensywnych i ostatecznie zako\u0144czonych sukcesami dalszych poszukiwa\u0144. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Gazowicy<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Kto wie jednak czy jeszcze bardziej znacz\u0105cym nie okaza\u0142 si\u0119 fakt, \u017ce blisko po\u0142ow\u0119 polityki przemys\u0142owej Zwi\u0105zku Sowieckiego odpowiada\u0142 jeden cz\u0142owiek:\u00a0\u0141awrientij Beria<\/strong>\u00a0i podleg\u0142e mu imperium bezpiecze\u0144stwa. To, a tak\u017ce fakt usuni\u0119cia starej kadry przemys\u0142owej w okresie Wielkiej Czystki \u2013 otworzy\u0142o drzwi do kariery dla tysi\u0119cy m\u0142odych in\u017cynier\u00f3w i technik\u00f3w, znanych jako Pokolenie 1939. A istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego \u015brodowiska stanowili\u00a0gazowicy<\/em>\u00a0\u2013 ludzie przemys\u0142u gazowego, d\u0142ugo traktowanego (podobnie jak i na Zachodzie), jako m\u0142odszy i mniej wa\u017cny brat pot\u0119\u017cnego sektora naftowego. I tu jednak zdarzy\u0142 si\u0119 kolejny korzystny dla gazu wypadek historyczny, a mianowicie miejsce J\u00f3zefa Stalina<\/strong>, stawiaj\u0105cego w\u0142a\u015bnie na rop\u0119 i realnie wdra\u017caj\u0105cego leninowski slogan o elektryfikacji, zaj\u0105\u0142 na czele polityki sowieckiej\u00a0Nikita Chruszczow<\/strong>, kt\u00f3rego chaotyczny umys\u0142 rosn\u0105cy w si\u0142\u0119 i wp\u0142ywy\u00a0gazowicy<\/em>\u00a0potrafili co jaki\u015b czas pobudza\u0107 w korzystnych dla swego przemys\u0142u kierunkach, znosz\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie dzielnie destrukcyjne wizje gospodarcze niezr\u00f3wnowa\u017conego genseka.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Faktycznie jednak prawdziwymi or\u0119downikami najpierw wzmocnienia roli gazu ziemnego w sowieckim miksie energetycznym, a nast\u0119pnie wdro\u017cenia programu gazowej dyplomacji \u2013 byli w kierownictwie ZSSR \u00f3wczesny wicepremier Aleksiej Kosygin<\/strong> oraz szef Gosp\u0142anu Niko\u0142aj Bajbakow.<\/strong> Wraz z uznaniem strategicznej roli wydobywanego na Zachodniej Syberii surowca \u2013 ca\u0142a ta frakcja przyj\u0119\u0142a nazw\u0119 w\u0142a\u015bnie od pracownik\u00f3w swego ulubionego sektora, przechodz\u0105c do historii jako polityczne rami\u0119 gazowik\u00f3w, <\/em>z kt\u00f3rych z kolei najistotniejszym pozostawa\u0142 Aleksiej Kortunow<\/strong>, prawdziwy tw\u00f3rca sowieckiej pot\u0119gi gazowej. Ta tr\u00f3jka reprezentowa\u0142a coraz bardziej wp\u0142ywow\u0105 grup\u0119, kt\u00f3ra z powodzeniem os\u0142oni\u0142a t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 przemys\u0142u przed skutkami chruszczowowskiej decentralizacji, dzi\u0119ki czemu sowiecki gaz ziemny doczeka\u0142 wreszcie swojej ery \u2013 czas\u00f3w Leonida Bre\u017cniewa. <\/strong>To wtedy w\u0142a\u015bnie zapad\u0142a decyzja \u2013 czas rusza\u0107 na Zach\u00f3d, jednak nie czo\u0142gami, ale gazoci\u0105gami.<\/strong> A przetestowa\u0107 postanowiono to na Austrii.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Kierunek \u2013 Niemcy<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n W tym celu, w pi\u0119knych okoliczno\u015bciach nie tylko przyrody, ale i kultury materialnej, w Schloss Hernstein niedaleko od Wiednia latem 1967 r. rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 negocjacje sowiecko-austriackie dotycz\u0105ce zaopatrzenia po\u0142o\u017conego mi\u0119dzy Wschodem a Zachodem neutralnego kraju w sowiecki gaz ziemny. Prawdziwym ich celem nie by\u0142 jednak malutki rynek austriacki, ale wywo\u0142anie zainteresowanie znacznie bardziej interesuj\u0105cego partnera \u2013przemys\u0142u zachodnioniemieckiego<\/strong>. Ten zrozumia\u0142 przekaz, a w dodatku mia\u0142 pod r\u0119k\u0105 r\u00f3wnie rozwojowego jak sam gaz polityka. By\u0142 nim w\u0142a\u015bnie awansowany na ministra spraw zagranicznych RFN burmistrz Berlina Zachodniego Willy Brandt<\/strong>. Reprezentowa\u0142 on okrzyczany sukces ekonomiczny kierowanego przez siebie do niedawna miasta, kt\u00f3re jednak potrzebowa\u0142o dost\u0119pu do energii z zewn\u0105trz. Przede wszystkim jednak Brandt dawa\u0142 swoj\u0105 twarz temu, co mia\u0142o zosta\u0107 nazwane Ostpolitik<\/em>, a poza sfer\u0105 propagandy oznacza\u0142o w\u0142a\u015bnie odpr\u0119\u017cenie niemiecko-sowieckie w celu robienia interes\u00f3w.<\/strong> Zanim jednak do tego dosz\u0142o \u2013 po sw\u00f3j kawa\u0142ek gazowego interesu \u2013 zg\u0142osi\u0142a si\u0119 NRD. I tu na scenie pojawi\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Polska.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Jeszcze w czasach Chruszczowa ZSSR zacz\u0105\u0142 wysy\u0142a\u0107 sw\u00f3j gaz do PRL i CSRS, jednak przecie\u017c to w\u0142a\u015bnie Niemcy Wschodnie by\u0142y oczkiem w g\u0142owie genseka, pragn\u0105cego szczerze, by to Walter Ulbricht<\/strong>, a nie Willy Brandt<\/strong> m\u00f3g\u0142 chwali\u0107 si\u0119 swymi sukcesami gospodarczymi. Pomoc sowiecka p\u0142yn\u0119\u0142a wi\u0119c do Berlina Wschodniego, a kwestia przed\u0142u\u017cenia istniej\u0105cych gazoci\u0105g\u00f3w z s\u0105siednich demolud\u00f3w wydawa\u0142a si\u0119 przes\u0105dzona. Paradoksalnie jednak, korzystna dla gazowik\u00f3w <\/em>zmiana w kierownictwie sowieckim \u2013 akurat na tym kierunku eksportu mocno pogmatwa\u0142a spraw\u0119. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Sprzeczne interesy sojusznik\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n W 1968 r. rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 wprawdzie tr\u00f3jstronne negocjacje sowiecko-wschodnioniemiecko-polskie w sprawie budowy gazoci\u0105gu r\u00f3wnoleg\u0142ego do ropoci\u0105gu Przyja\u017a\u0144. Pocz\u0105tkowo traktowany przez Bre\u017cniewa jako sojusznicza konieczno\u015b\u0107 i zaprojektowany w minimalistycznej skali (pojemno\u015b\u0107 3 miliardy metr\u00f3w sze\u015bciennych rocznie) \u2013 projekt zacz\u0105\u0142 rosn\u0105\u0107 i to nie tylko w \u015brednicy, ale i w znaczeniu politycznym, odpowiadaj\u0105c d\u0142ugofalowym zamierzeniom sowieckim i zachodnioniemieckim. Z pojemo\u015bci\u0105 ju\u017c 7 miliard\u00f3w metr\u00f3w sze\u015bciennych gazu ziemnego rocznie nowa instalacja zasila\u0142aby ju\u017c bowiem nie tylko NRD, ale i Berlin Zachodni, a docelowo mog\u0142aby zosta\u0107 \u0142atwo rozbudowana a\u017c na terytorium RFN. To za\u015b niekoniecznie odpowiada\u0142o zar\u00f3wno Ulbrichtowi, jak zw\u0142aszcza W\u0142adys\u0142awowi Gomu\u0142ce<\/strong>. O ile bowiem Berlin Wschodni nie mia\u0142 ochoty by\u0107 tym mniej wa\u017cnym dla Moskwy, o tyle polski przyw\u00f3dca mia\u0142 przecie\u017c w\u0142asn\u0105 wizj\u0119 uregulowania stosunk\u00f3w polsko-niemieckich i nie mia\u0142 ochoty pozbywa\u0107 si\u0119 odkrytego w\u0142a\u015bnie atutu tranzytowego po\u0142o\u017cenia Polski na szlaku dostaw energetycz<\/strong>nych. Dwa z trzech zainteresowanych pa\u0144stw demokracji ludowej tak wi\u0119c prowadzi\u0142o negocjacje, byle si\u0119 tylko za szybko nie dogada\u0107.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Dopiero w maju 1969 r. zosta\u0142o zawarte pierwsze porozumienie, reguluj\u0105ce same zasady budowy. NRD zobowi\u0105za\u0142a si\u0119 do kredytowania budowy, jak r\u00f3wnie\u017c dostaw sprz\u0119tu i materia\u0142\u00f3w, za\u015b za sam\u0105 konstrukcj\u0119 we wsp\u00f3\u0142pracy z sowieckimi in\u017cynierami odpowiada\u0107 mia\u0142y polskie przedsi\u0119biorstwa. Wbrew jednak potocznemu wyobra\u017ceniu wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy krajami RWPG \u2013 nie zabrak\u0142o tak\u017ce jak najbardziej biznesowego pytania, a mianowicie o cen\u0119 za tranzyt. I o to w\u0142a\u015bnie rozbi\u0142y si\u0119 ostatecznie ca\u0142e rozmowy. Gomu\u0142ka kaza\u0142 za\u017c\u0105da\u0107 3,65 rubla transferowego za tysi\u0105c metr\u00f3w sze\u015bciennych, a Ulbricht nie pozwala\u0142 si\u0119 zgodzi\u0107 na wi\u0119cej ni\u017c 2,02 rubla. Nast\u0105pi\u0142 wielomiesi\u0119czny pat w negocjacjach, dzi\u015b za\u015b ju\u017c wiemy, \u017ce usztywnienie strony wschodnioniemieckiej wynika\u0142o z bezpo\u015bredniej zach\u0119ty sowieckiej. Moskwa ju\u017c w\u00f3wczas graj\u0105ca zapewne na usuni\u0119cie obu sojuszniczych szef\u00f3w partii, w lutym 1970 r. podpowiedzia\u0142a kierownictwu NRD by nie przyjmowa\u0142o warunk\u00f3w polskich, obiecuj\u0105c korzystniejsz\u0105 umow\u0119 przy tranzycie przez Czechos\u0142owacj\u0119. Umowa wschodnioniemiecko-polska zosta\u0142a zatem w lipcu 1970 r. uniewa\u017cniona, strony rozliczy\u0142y wcze\u015bniej wykonane prace. A rok p\u00f3\u017aniej NRD i CSRS podpisa\u0142y porozumienie o budowie o po\u0142ow\u0119 d\u0142u\u017cszego, ale te\u017c z o po\u0142ow\u0119 ni\u017cszymi stawkami tranzytowymi gazoci\u0105gu, kt\u00f3ry ostatecznie po\u0142\u0105czy\u0142 te\u017c obie cz\u0119\u015bci Niemiec. Ani Gomu\u0142ka, ani Ulbricht nie kierowali ju\u017c w\u00f3wczas polityk\u0105 swoich pa\u0144stw, za\u015b gazoci\u0105g do Niemiec przez Polsk\u0119 uruchomiono dopiero 29 lat p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n T\u0119sknota za \u201eWies\u0142awem\u201d\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n \u00d3wczesny konflikt i gry interes\u00f3w zosta\u0142y niemal zupe\u0142nie zapomniane w polskiej historiografii. W czasach PRL nie chciano si\u0119 zapewne chwali\u0107 niesnaskami w obr\u0119bie bloku, w III RP wydarzenia te nie pasowa\u0142y do lansowanej tezy o zupe\u0142nej niesamodzielno\u015bci poszczeg\u00f3lnych demolud\u00f3w, podporz\u0105dkowanych rzekomo w ka\u017cdym aspekcie wy\u0142\u0105cznie poleceniom moskiewskim. Tymczasem w dzia\u0142aniach Gomu\u0142ki w sprawie sowieckiej gazowej dyplomacji z pewno\u015bci\u0105 wi\u0119cej by\u0142o samodzielnej gry geopolitycznej ni\u017c we wszystkich sloganach energetycznych wyg\u0142aszanych ch\u0119tnie przez warszawskich polityk\u00f3w po 1989 r<\/strong>. Jak wiemy \u201eWies\u0142aw\u201d nie uzyska\u0142 wprawdzie dla Polski statusu kraju tranzytowego gazu \u2013 zdo\u0142a\u0142 jednak osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel strategiczny, czyli normalizacj\u0119 stosunk\u00f3w z Niemcami w oparciu o uznanie zasady nienaruszalno\u015bci granic. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b jednak nasza sytuacja poniek\u0105d wraca do punktu wyj\u015bcia, ale jest te\u017c niepor\u00f3wnania gorsza ni\u017c w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych. Nie tylko bowiem sami tym razem, po dw\u00f3ch dekadach stara\u0144, ostatecznie wyrzekli\u015bmy si\u0119 uzyskanej w ko\u0144cu pozycji pa\u0144stwa tranzytowego ropy i gazu, ale i jeste\u015bmy w czo\u0142\u00f3wce d\u0105\u017ce\u0144 do zakwestionowania poja\u0142ta\u0144skiego \u0142adu granicznego w Europie<\/strong>. Do tego bowiem sprowadza si\u0119 slogan i \u201eunii polsko-ukrai\u0144skiej<\/em>\u201d, i ch\u0119\u0107 od\u0142\u0105czenia si\u0119 od gospodarczego protektoratu niemieckiego, by znale\u017a\u0107 si\u0119 pod militarystyczn\u0105 hegemoni\u0105 brytyjsk\u0105. Trudno dzi\u015b zgadn\u0105\u0107 czy rekompensat\u0105 za tak\u0105 zmian\u0119 nie mog\u0142yby by\u0107 dla Berlina wznowione rewindykacje graniczne. Oczywi\u015bcie te\u017c Niemcy nie b\u0119d\u0105 mia\u0142y problemu, by pomin\u0105\u0107 po\u015brednictwo polskie, gdy wznowi\u0105 ju\u017c energetyczn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Rosj\u0105. Polacy s\u0105 we wszystkich tych targach rozgrywani znacznie mocniej ni\u017c w czasach Gomu\u0142ki, bo te\u017c i nie mamy teraz u steru polskich spraw prawdziwie polskiego kierownictwa. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Tymczasem gazowa dyplomacja Moskwy zapewne pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej powr\u00f3ci \u2013 bo taki jest interes i drugiej strony, czyli zachodnioeuropejskich kr\u0119g\u00f3w gospodarczych. Tak, jak zdarzy\u0142o si\u0119 to w czasach opisanego tu pierwszego tranzytowego kryzysu gazowego.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Konrad R\u0119kas<\/strong><\/p>\n\n\n\n Przy pisaniu tekstu korzystano z: Thane Gustafson, The Bridge. <\/em><\/strong>Natural Gas in a Redivided Europe. <\/em><\/strong>Londyn, 2020.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czy wiecie Pa\u0144stwo kiedy zacz\u0119\u0142y si\u0119 pierwsze problemy z transferem rosyjskiego gazu ziemnego do Europy Zachodniej? Na d\u0142ugo przed powstaniem pierwszej transkontynentalnej nitki gazoci\u0105gu, za\u015b kryzys wynika\u0142 ze sporu mi\u0119dzy Polsk\u0105, a\u2026 Niemieck\u0105 Republik\u0105 Demokratyczn\u0105. To w jego wyniku po raz pierwszy stracili\u015bmy szans\u0119 na zyski z tranzytu, na kt\u00f3re musieli\u015bmy poczeka\u0107 a\u017c do lat […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":469,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_regular_price":[],"currency_symbol":[],"footnotes":""},"categories":[2,237],"tags":[338,188,182,336,335,337,287],"class_list":["post-462","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciemno","category-zapomniana-historia-polski","tag-blok-wschodni","tag-gaz-ziemny","tag-niemcy","tag-nrd","tag-rfn","tag-wladyslaw-gomulka","tag-zssr"],"post_slider_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/19081573_1006-150x150.jpg",150,150,true],"post_slider_layout_landscape_large":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/19081573_1006-1200x700.jpg",1200,700,true],"post_slider_layout_portrait_large":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/19081573_1006-1200x700.jpg",1200,700,true],"post_slider_layout_square_large":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/19081573_1006-1200x700.jpg",1200,700,true],"post_slider_layout_landscape":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/19081573_1006-600x400.jpg",600,400,true],"post_slider_layout_portrait":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/19081573_1006-600x700.jpg",600,700,true],"post_slider_layout_square":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/19081573_1006-600x600.jpg",600,600,true],"full":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/19081573_1006.jpg",1600,700,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/462","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=462"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/462\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":467,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/462\/revisions\/467"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/469"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=462"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=462"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=462"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}