{"id":981,"date":"2026-03-01T20:51:11","date_gmt":"2026-03-01T20:51:11","guid":{"rendered":"https:\/\/aniemowilem.pl\/?p=981"},"modified":"2026-03-01T21:02:02","modified_gmt":"2026-03-01T21:02:02","slug":"zolnierze-gornicy-nie-tylko-polskie-doswiadczenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aniemowilem.pl\/?p=981","title":{"rendered":"\u017bo\u0142nierze-g\u00f3rnicy \u2013 nie tylko polskie do\u015bwiadczenie"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jeszcze trzy dekady temu swego rodzaju prequelem do legendy \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych byli \u017co\u0142nierze-g\u00f3rnicy, funkcjonuj\u0105ca w latach 1949-1959 formacja wojskowej s\u0142u\u017cby zast\u0119pczej, ukierunkowanej przede wszystkim na wzrost poziomu wydobycia w\u0119gla i innych kopalin w na potrzeby odbudowy kraju. Skierowanie do s\u0142u\u017cby w Wojskowym Korpusie G\u00f3rniczy jest dzi\u015b przez IPN uznawane za form\u0119 represji komunistycznej, istnieje Zwi\u0105zek Represjonowanych \u017bo\u0142nierzy G\u00f3rnik\u00f3w, a jego cz\u0142onkowie, stanowi\u0105cy zreszt\u0105 niespe\u0142na dwutysi\u0119czny u\u0142amek spo\u015br\u00f3d rzeszy oko\u0142o 120 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy WKG (a wcze\u015bniej kierowanych do pracy w g\u00f3rnictwie wyspecjalizowanych batalion\u00f3w S\u0142u\u017cby Polsce).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><strong>Martyrologiczna legenda<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zgodnie ze wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 wersj\u0105 historii Polski \u017co\u0142nierze-g\u00f3rnicy mieli by\u0107 dobierani przede wszystkim z cz\u0142onk\u00f3w podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, a tak\u017ce grup spo\u0142ecznych uznawanych za podejrzane ideologicznie (jak ku\u0142acy i inteligencja). Zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili jednak zwyczajni poborowi, z rodzin robotniczych i ch\u0142opskich, zgodnie zreszt\u0105 z \u00f3wczesn\u0105 struktur\u0105 spo\u0142eczn\u0105 Polski. Wbrew bowiem temu, co przedstawia dzisiejsza propaganda \u2013 nadrz\u0119dnym celem Korpusu nie by\u0142o bynajmniej wyniszczanie przez ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0119, ale szybkie uruchomienie \u015bl\u0105skich kopal\u0144, uzupe\u0142nienie brak\u00f3w kadrowych w g\u00f3rnictwie spowodowanych stratami wojennymi oraz uzyskanie kamienia i kruszywa dla procesu odbudowy. Bo te\u017c b\u0105d\u017amy szczerzy, co taki nawet podejrzany inteligent w pinglach m\u00f3g\u0142 ukopa\u0107? Tymczasem Warszawa czeka\u0142a na materia\u0142y budowlane, a odtwarzany przemys\u0142 (nie m\u00f3wi\u0105c o domowych piecach) potrzebowa\u0142 w\u0119gla. Jako\u015b pomp ciep\u0142a nikt w\u00f3wczas w zamian nie proponowa\u0142, cho\u0107 dzisiejsi antykomuni\u015bci pewnie s\u0105 przekonani, \u017ce to diabelski wynalazek samych&nbsp;<strong>Marksa<\/strong>&nbsp;i&nbsp;<strong>Lenina<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oczywi\u015bcie, by\u0142a to s\u0142u\u017cba bardzo ci\u0119\u017cka, a praca w g\u00f3rnictwie by\u0142a ogromnym wyzwaniem dla niewykwalifikowanej m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3rej za ten wysi\u0142ek nale\u017cy si\u0119 szczeg\u00f3lne uznanie, wolne od ideologicznego zacietrzewienia. Mo\u017cna te\u017c w pe\u0142ni zrozumie\u0107, \u017ce pewna cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy Korpusu, cz\u0119sto p\u0142ac\u0105c w\u0142asnym zdrowiem za odbudow\u0119 gospodarki \u2013 mog\u0142a nabra\u0107 zdecydowanie krytycznego nastawienia do dow\u00f3dc\u00f3w, w\u0142adz czy nawet ustroju. Rzecz jednak w tym, \u017ce polscy \u017co\u0142nierze-g\u00f3rnicy nie byli bynajmniej ewenementem w realiach gospodarki wojennej i powojennej, a podobne formacje istnia\u0142y tak\u017ce poza Blokiem Wschodnim, mi\u0119dzy innymi w Wielkiej Brytanii.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><strong>Gdy rz\u0105d JKM nie ufa\u0142 g\u00f3rnikom<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Angielscy \u017co\u0142nierze-g\u00f3rnicy przeszli do historii jako Bevin Boys, od nazwiska&nbsp;<strong>Ernesta Bevina<\/strong>, labourzysty, ministra pracy i s\u0142u\u017cby narodowej w gabinecie wojennym&nbsp;<strong>Winstona Churchilla<\/strong>&nbsp;To w\u0142a\u015bnie Bevin (p\u00f3\u017aniejszy minister spraw zagranicznych UK, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca NATO i zdecydowany antykomunista) przemawiaj\u0105c 2. grudnia 1943 roku przed Izb\u0105 Gmin przedstawi\u0142 projekt nowego systemu, maj\u0105cego utrzyma\u0107 brytyjsk\u0105 produkcj\u0119 przemys\u0142ow\u0105 przez zast\u0105pienie powo\u0142anych do armii g\u00f3rnik\u00f3w m\u0142odymi poborowymi. By\u0142 to w du\u017cej mierze skutek jeszcze przedwojennych b\u0142\u0119d\u00f3w w zarz\u0105dzaniu brytyjskim g\u00f3rnictwem, z jednej strony uznawanym za kluczowy sektor gospodarki, z drugiej traktowanym nieufnie ze wzgl\u0119du na wysoki stopie\u0144 uzwi\u0105zkowienia i aktywno\u015b\u0107 strajkow\u0105. Od pocz\u0105tku wojny pob\u00f3r obj\u0105\u0142 zatem blisko 36.000 wykwalifikowanych g\u00f3rnik\u00f3w, kt\u00f3rych nie by\u0142o kim zast\u0105pi\u0107, nie tylko ze wzgl\u0119du na og\u00f3lny brak r\u0105k do pracy, ale tak\u017ce niskie p\u0142ace, niewsp\u00f3\u0142mierne do wymog\u00f3w pracy. Sp\u00f3\u017anione podwy\u017cki i apele o ochotnicze zg\u0142aszanie si\u0119 do kopal\u0144 nie przynosi\u0142y wi\u0119kszych efekt\u00f3w, pod koniec 1942 r. wydobycie przesta\u0142o wprawdzie przej\u015bciowo pada\u0107, jednak nie uda\u0142o si\u0119 powr\u00f3ci\u0107 do przedwojennego poziomu (ju\u017c w\u00f3wczas zreszt\u0105, od 1936 r. z tendencj\u0105 spadkow\u0105. W tej sytuacji zdecydowano si\u0119 na wprowadzenie systemu przymusowej pracy poborowych \u2013 a wi\u0119c analogicznie jak 6 lat p\u00f3\u017aniej w Polsce.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><strong>\u201e<em>Anglia oczekuje, \u017ce ka\u017cdy wype\u0142ni sw\u00f3j obowi\u0105zek<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Teoretycznie do pracy w g\u00f3rnictwie kierowano losowo, jednak odmowa podj\u0119cia pracy w kopalni ko\u0144czy\u0142a si\u0119 spraw\u0105 s\u0105dow\u0105. Tylko w pierwszym roku skazano na wyroki i ci\u0119\u017ckie roboty 143 poborowych prosz\u0105cych o skierowanie do jednostek bojowych. M\u0142odzi \u017co\u0142nierze-g\u00f3rnicy odbywali niemal wy\u0142\u0105cznie teoretyczne przeszkolenie, po kt\u00f3rym byli wysy\u0142ani do szyb\u00f3w, otrzymuj\u0105c pocz\u0105tkowo zaledwie po\u0142ow\u0119 normalnego wynagrodzenia g\u00f3rniczego. \u017b\u0105dania p\u0142acowe, kt\u00f3re kolejna grupa poborowych pr\u00f3bowa\u0142a zg\u0142osi\u0107 w styczniu 1944 r. zako\u0144czy\u0142a szybk\u0105 interwencj\u0105 prze\u0142o\u017conych i karami dyscyplinarnymi. \u0141\u0105cznie ok. 48.000 Bevin Boys odby\u0142o s\u0142u\u017cb\u0119 nie bardzo wiedz\u0105c kim s\u0105: cho\u0107 nie mieli mundur\u00f3w karani byli jak \u017co\u0142nierze, przez g\u00f3rnik\u00f3w traktowani byli nieufnie jako agenci rz\u0105du, w dodatku \u015bci\u0105gaj\u0105cy na wszystkich niebezpiecze\u0144stwo swoim brakiem do\u015bwiadczenia, za\u015b na ulicach postrzegani byli jak dekownicy, ukrywaj\u0105cy si\u0119 przed wys\u0142aniem na front.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><strong>Zapomniani weterani<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ostatni pob\u00f3r \u017co\u0142nierzy-g\u00f3rnik\u00f3w przeprowadzono w UK w 1945 r., jednak ich s\u0142u\u017cba trwa\u0142a do marca 1948 r., kiedy oficjalnie system zamkni\u0119ty. Bez kwiat\u00f3w, bez podzi\u0119kowa\u0144, bez odznacze\u0144 za s\u0142u\u017cb\u0119, bez gwarantowanego prawa powrotu do przedpoborowej pracy. Tylko znikoma cz\u0119\u015b\u0107 pozosta\u0142a zwi\u0105zana z g\u00f3rnictwem. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"170\" class=\"wp-image-987\" style=\"width: 150px;\" src=\"https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/unnamed-2.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/unnamed-2.jpg 451w, https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/unnamed-2-264x300.jpg 264w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"112\" class=\"wp-image-988\" style=\"width: 150px;\" src=\"https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/201214-Bevin-Boys-MemorialNat-Arboretum-1.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/201214-Bevin-Boys-MemorialNat-Arboretum-1.jpg 363w, https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/201214-Bevin-Boys-MemorialNat-Arboretum-1-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dopiero w 2008 r. labourzystowski rz\u0105d\u00a0<strong>Gordona Browna<\/strong>\u00a0przyzna\u0142 odznaki weteran\u00f3w \u017cyj\u0105cym jeszcze Bevin Boys, a w 2013 r. w National Memorial Arboretum, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 pomniki wszystkich brytyjskich formacji i jednostek zbrojnych od czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej, od sztabu generalnego, przez RAF, Royal Navy, komandos\u00f3w, \u0142\u0105czno\u015bciowc\u00f3w, weterynarzy i poganiaczy wojskowych mu\u0142\u00f3w, a nawet\u2026 rozstrzelanych dezerter\u00f3w \u2013 ods\u0142oni\u0119to tablic\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 wysi\u0142kowi angielskich \u017co\u0142nierzy-g\u00f3rnik\u00f3w. Z ich historii nie zrobiono martyrologii, brytyjska historiografia przesz\u0142a tak\u017ce do porz\u0105dku nad u\u017cywaniem pracy przymusowej w sytuacji zagro\u017cenia pa\u0144stwa. \u017bo\u0142nierze-g\u00f3rnicy zrobili to, czego Anglia od nich oczekiwa\u0142a, nawet je\u015bli sami mieli na ten temat niewiele do powiedzenia.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ludzka praca jako smar historii bywa nie mniej anonimowa od krwi przelewanej na polach bitew.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Konrad R\u0119kas<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jeszcze trzy dekady temu swego rodzaju prequelem do legendy \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych byli \u017co\u0142nierze-g\u00f3rnicy, funkcjonuj\u0105ca w latach 1949-1959 formacja wojskowej s\u0142u\u017cby zast\u0119pczej, ukierunkowanej przede wszystkim na wzrost poziomu wydobycia w\u0119gla i innych kopalin w na potrzeby odbudowy kraju. Skierowanie do s\u0142u\u017cby w Wojskowym Korpusie G\u00f3rniczy jest dzi\u015b przez IPN uznawane za form\u0119 represji komunistycznej, istnieje Zwi\u0105zek [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":986,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_regular_price":[],"currency_symbol":[],"footnotes":""},"categories":[5,237],"tags":[670,671,68,669],"class_list":["post-981","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rozbite","category-zapomniana-historia-polski","tag-ii-wona-swiatowa","tag-praca-przymusowa","tag-uk","tag-zolnierze-gornicy"],"post_slider_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/17304df3-fc0a-41fa-8161-95c1e7298ac5_a-group-of-coal-miners-and-bevin-boys-talk-to-a-safety-officer-outside-the-colliery-at-ollerton-nottinghamshire-in-february-1945-d23740-crown-copyright.jpg-2-150x150.avif",150,150,true],"post_slider_layout_landscape_large":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/17304df3-fc0a-41fa-8161-95c1e7298ac5_a-group-of-coal-miners-and-bevin-boys-talk-to-a-safety-officer-outside-the-colliery-at-ollerton-nottinghamshire-in-february-1945-d23740-crown-copyright.jpg-2.avif",800,450,false],"post_slider_layout_portrait_large":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/17304df3-fc0a-41fa-8161-95c1e7298ac5_a-group-of-coal-miners-and-bevin-boys-talk-to-a-safety-officer-outside-the-colliery-at-ollerton-nottinghamshire-in-february-1945-d23740-crown-copyright.jpg-2.avif",800,450,false],"post_slider_layout_square_large":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/17304df3-fc0a-41fa-8161-95c1e7298ac5_a-group-of-coal-miners-and-bevin-boys-talk-to-a-safety-officer-outside-the-colliery-at-ollerton-nottinghamshire-in-february-1945-d23740-crown-copyright.jpg-2.avif",800,450,false],"post_slider_layout_landscape":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/17304df3-fc0a-41fa-8161-95c1e7298ac5_a-group-of-coal-miners-and-bevin-boys-talk-to-a-safety-officer-outside-the-colliery-at-ollerton-nottinghamshire-in-february-1945-d23740-crown-copyright.jpg-2-600x400.avif",600,400,true],"post_slider_layout_portrait":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/17304df3-fc0a-41fa-8161-95c1e7298ac5_a-group-of-coal-miners-and-bevin-boys-talk-to-a-safety-officer-outside-the-colliery-at-ollerton-nottinghamshire-in-february-1945-d23740-crown-copyright.jpg-2-600x450.avif",600,450,true],"post_slider_layout_square":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/17304df3-fc0a-41fa-8161-95c1e7298ac5_a-group-of-coal-miners-and-bevin-boys-talk-to-a-safety-officer-outside-the-colliery-at-ollerton-nottinghamshire-in-february-1945-d23740-crown-copyright.jpg-2-600x450.avif",600,450,true],"full":["https:\/\/aniemowilem.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/17304df3-fc0a-41fa-8161-95c1e7298ac5_a-group-of-coal-miners-and-bevin-boys-talk-to-a-safety-officer-outside-the-colliery-at-ollerton-nottinghamshire-in-february-1945-d23740-crown-copyright.jpg-2.avif",800,450,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/981","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=981"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/981\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":989,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/981\/revisions\/989"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/986"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aniemowilem.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}